ТАТИЩЕВЫ - ТАТИЩЕВЛАР

403. ТАТИЩЕВЫ. Происхождение официально восходит к Василию Татищеву (прозвище за умение выяв-лять воров - Татей), племяннику Ивана Дмитриевича Шаха, князя соломерского (Солых эмир), служив-шего Вел. кн. Ивану III (ИРРД, I, с. 54; Н.А.Баскаков 1979, с. 87-89). Хотя С.Б.Веселовский (1969, с. 361) и сомневается в тюркском происхожде-нии Татищевых, но другие исследова-тели подтверждают это происхожде-ние. Так, А.А. Зимин (1980, с. 267) считает реальным лицом князя Солых Эмира Шая, но полагает, что этот князь вышел на Русь в середине XIII века. В подтверждение этого взгляда А.А.Зимин приводит грамоту, выдан-ную Ивану Шаину в 1257 году, а также связь с князем родов Апраксиных, Измайловых, Хитровых (см.). Около середины ХV века имя Татище – Та-тищевы начинают активно употреб-лять и на Руси, в том числе и с тюркс-кими именами, например, Асанчук, Кекса, Мунт, Пурыш (С.Б.Веселовский 1974, с. 313). Начальный выход Татищевых, скорее всего, из булгаро-буртасской среды.

403. ТАТИЩЕВЛАР. Рәсми рәвештә нәселнең башы Бөек кенәз Иван III-гә хезмәт иткән Соломер кенәз (Солых әмир) Иван Дмитриевич Шахның туганының улы Василий Татищевтан (каракларны тота белгәне өчен бирелгән кушамат - "Татей") башлана (ИРРД I, 54; Баскаков 1979, 87-89). С.Б.Веселовский (1960, 361) Татищевларның төркиләрдән булуына шик белдерсә дә, башка тикшеренү-челәр моның белән ризалашмылар. Мәсәлән, А.А.Зимин (1980, 267) князь Солых Әмир Шайның чынлап та булганлыгын таный, ләкин бу кенәз Руська ХIII йөзнең уртасында чыккан дип уйлый. Үзенең карашын дәлилләү өчен А.А.Зимин 1257 елда Иван Шаинга бирелгән грамотаны китерә, шулай ук кенәзнең Апраксиннар, Измайловлар, Хитровлар (к.) нәселлә-ре белән бәйләнешләрен күрсәтә. ХV йөз урталары тирәсендә Татище – Татищевлар исеме Русьта дә киң кул-ланыла башлый, шул исәптән төрки исемнәр белән дә, мәсәлән, Асанчук, Кекса, Мунт, Пурыш (Веселовский 1974, 313). Татищевларның беренче буыны, ихтимал, болгар-буртаслар арасыннан чыккандыр.